CEZALAR VE CAYDIRICILIK

Toplumsal sistem içinde rahat bir yaşamın tesisi kurallar ile mümkündür. Kurallar, hem sistemin işlerliğini, hem de kişiler arası ilişkileri düzenler. Sistemin sağlıklı işleyebilmesi, kişilerin görevlerini tam olarak yerine getirmesine bağlıdır. Kuralların uygulanmadığı durumlarda kamu otoritesi, sistemin sağlıklı işlemesi ve kişiler arası ilişkilerin sağlıklı devam edebilmesi için yaptırımlar devreye sokar. Bu yaptırımları “ceza“ diye adlandırıyoruz.
Ceza kavramının ne olduğuna bir bakalım.
Hukuka göre “ceza”nın tanımı; kanunda suç olarak öngörülmüş olan bir davranışın karşılığındaki yaptırımdır. Ceza, suç işleyen kimseye karşılık olmak ve tekrar suç işlemesini önlemek (caydırıcılık) amacıyla uygulanır.
Çağdaş hukukta cezayı devlet verir. Ceza suç ile orantılı olmalıdır.
Bir toplumun huzurlu, sağlıklı ve güven içinde olabilmesi, hukuk sisteminin yeterliliğine ve uygulamaya bağlıdır. Toplumsal sistemin ihtiyaçlara cevap verecek şekilde olması ve işlerliği, uygulama ve denetim mekanizmasının sağlıklı çalışması ile mümkün olur.
Sistem içindeki tüm uygulamalar eşgüdüm içinde hak hukuk gözeterek dengeye oturur. Herhangi bir dengesizlik sisteme zarar verir. Bu nedenle normların toplumsal yaşam sistemi içindeki önemi çok büyüktür.
Sistem içindeki tüm kuralların, kuralları koyan yasaların ve uygulayıcıların çıkarmış olduğu tüzük, yönetmelik ve genelgelerin, basit, net anlatılır ve anlaşılır olması bu noktada çok önemlidir.
Bütün sistem içinde faaliyet gösteren kurumlar ve kişilerin uygulamalarının alt sistemler içinde çelişmemesi, belirli bir koordinasyon içinde olması, uygulama açısından tezat ve kaos yaratmaması gerekir.
Ceza, kamu tarafından suç işleyene ve kurallara uymayanlara uygulanan bir yaptırımdır. Hukuken cezaların suça orantılı olması ilkesi vardır. Aksi takdirde, özellikle idari para cezalarında büyük orantısızlık ortaya çıkar. Kiminin ödeyemeyeci idari cezalar, kimine göre, “çay parası” gibi gelebilir. Bu duruma birçok örnek verebiliriz.
Örneğin; nesli tükenmekte olan Anadolu parsına zarar vermenin ve öldürmenin cezası 500 bin TL'dir. Bu durumda Anadolu parsını öldüren orta ve alt düzeyde geliri olan bir kişinin 500 bin TL ödemesi mümkün olmaz iken, gelir düzeyi yüksek birisi için bu ceza çok düşük olabilir. Bu durumda kişiler arası orantısızlık var diyebiliriz.
Kesilecek olan idari para cezasının, alt sınır olmak üzere kişilerin gelir durumununda esas alınması gerekli olmalıdır.
Cezaların alt sınırlarının belirlenmesi, kişi ve kurumların gelir düzeyine göre orantılanması cezalarda hakkaniyet ve caydırıcılığı sağlayacaktır.
Kıyaslamalı örnekler verdiğimizde, cezalardaki orantının ve hakkaniyet ölçüsünün ne kadarının uygulanabildiğini göreceğiz. Yasak bir bitkiye verilen zarara örnek olarak, 2022 yılı için 109.593 TL ile kum zambağına yazılan idari para cezasıdır. Ancak, trafikte GSM telefonu ile meşgul olmanın cezası 427, - TL'dir.
Nesli tükenmekte olan bir hayvana zarar vermenin veya öldürmenin 2022 yılı idari para cezası, Anadolu parsı için 500 bin TL, Alageyik için 150 bin TL olmasına karşın; trafikte alkollü araç kullanmanın cezası 1823, TL'dir. Bu durumda, toplumsal açıdan orantısızlık var diyebiliriz.
Tüm bu tezat ve orantısızlıklar diğer toplumsal konularda da olabilir. Vergi uygulamalarında, ticari uygulamalarda, sosyal yaşamda vs toplumun tüm kesim ve uygulamalarında bu olumsuzluklara birçok örnek gösterilebilir.
Keyfi ve aşırı fiyat uygulamalarına verilen cezalar gibi...
Yazılan cezalar kiminin bir aylık cirosuna karşılık gelir, kiminin bir günlük. Bu durum, cezalardaki orantılık ve hakkaniyet konusuna verilebilecek en önemli örneklerdendir.
Ceza suç işleyene ve kurallara uymayana yazılır. Kurallara uyan kişi ve kurumlara ceza yazılmaz.
Caydırıcılığın en önemli yaptırımı olan cezaların, hukuki tanımından da anlayacağımız üzere rolü çok büyüktür.
Yazılan cezanın ödenemez bir durumda olması da başka sorunlar yaratır.
Hukuki işlerliğin sağlanabilmesi “orantı” ya da bağlıdır.

Dr. İsmail SERİNKAN

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar İsmail Serinkan - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Manşet Aydın Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Manşet Aydın hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Manşet Aydın editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Manşet Aydın değil haberi geçen ajanstır.



Aydin Markaları

Manşet Aydın, Aydin ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (256) 315 77 79
Reklam bilgi

Anket Sizce Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?