Sezişsel Gerçek, Gönül Ölçeği, Şiddetli Gazap

Gerçekler ortadayken yalanlara inanırız. Bunun ‘insanın aldatılmaya karşı baş edilemez eğiliminden’ kaynaklandığını anlatmıştık. Evet böyledir! İnsan; temelsiz, çürük, boş laflara, yalanlara sürekli aldanıp durur. Ancak bu aldanma ve aldatmalar dünyasında yaşamaktayken zaman zaman ‘Sezişsel Gerçek’ ensemizden sırtımıza giren serin yağmur damlalarının ya da kar tanelerinin ürpertisi gibi kendisini hissettiriverir.

Sezişsel Gerçek diyerek kastettiğim şeyin vicdan olduğunu belirtmeliyim hemen… “O zaman neden kestirmeden ‘vicdan’ yazmadın da ‘Sezişsel Gerçek’ nitelemesi yaptın" diye soracak olursanız, şöyle diyebilirim: Sinan Paşa’nın “Ol sûretü tasvîri keyfiyyetinde sûret tasavvur u vicdân idemediler” cümlesinde olduğu gibi vicdan kelimesinin “akla gelen” manası -tuhaftır ki anlamıyla çelişkili bir şekilde- hemencecik belirmeyecekti zihinlerde!

Ayrıca, vicdan kelimesinin “buluş, görüş, seziş, duyuş, gönül ölçeği, şiddetli gazap” gibi anlamları da tıpkı -bir önceki yazı da ifade ettiğim- ‘otobanda ilerleyen bir otomobilin camından gördüğümüz ama içine giremediğimiz, dokunamadığımız doğa’ örneğinde olduğu gibi kayıp gidiverecekti. O nedenle; bir anda söyleniverip dilimizden kayıp gidiveren bir şey olmasın, anlamına dokunalım diye Sezişsel Gerçek nitelemesi yaparak ‘vicdan’ kelimesinin üzerinde durdum.
Vicdan kelimesinin “şiddetli gazap” şeklindeki anlamı -zannımca- Gazali’nin; “şehvet, gazap, akıl” diye sıraladığı insanı yönlendiren üç duyu tanımlamasıyla bağlantılı. Zira Gazâlî “Gazap; savunma ve saldırı anında bizi harekete geçiren bir duygudur” der. Dolayısıyla insandaki gazap dengesi yani vicdanı onun şehvet ile akıl arasında nereye savrulacağını/yönleneceğini belirler.

Hâlihazırda, gündelik kullanımdaki anlamıyla “vicdan” kelimesinin en güzel tanımlamasıysa bence “gönül ölçeği”… ‘Gönül’ Türkçe’deki en eski ve en güzel kelimelerden biri… Ben bu kelimeyi ‘Varlığın Özü’, ‘Benlik’, ‘Kendilik’ olarak tanımlamayı tercih ediyorum. Bunu yaparkenki dayanaklarımdan en önemlisi hiç şüphesiz “Gönül Çalap’ın tahtı / Çalap gönüle baktı”, “Çalap'ın dünyâsında yüz bin türlü sevgi var / Yönelip kendözüne gör hangisi lâyıktır” diyen Yunus Emre.
“Yalnızca içteki yakındır, başka her şey uzak” diyerek Avrupa’nın ruhsuzluğuyla çelişen Rilke ile insan ruhunu bir arkeolog gibi hassasiyetle kazan, analitik psikolojinin kurucusu Jung’un “Dışa bakan rüyadadır, içe bakan uyanışta” derken kastettikleri de sanırım insanın; iç evreninde gizli olan ‘gerçekliği’ kavramasıdır.

Vicdanı kirlenen, gönlü kararan, kalbi taşlaşanlar sezginin parlamasından yoksun kalır ve bu gerçeği kavrayamaz. Tıpkı ‘Dijital Gözetim Kapitalizmi’nin kontrolündeki küresel teknoloji devlerinin insan-robot çalışmalarını, sanki bunu yapmak kendi ellerindeymiş gibi ahmakça bir yanılgı içerisinde; “Yaşasın! Artık hem zekâmızı hem de vücudumuzu sınırsız olarak dönüştürebileceğiz” diye karşılayanlar gibi.

Aldatılmaya karşı baş edilemez eğilimleri nedeniyle gerçekler ortadayken göz göre göre yalanlara inananlar; gönül ölçeğini, sezgilerini, vicdanlarını bir kenara bırakarak teknolojik parkalarına büründükleri için -ne yazık ki- serin yağmur damlalarının ya da kar tanelerinin ensemize değdiğindeki ürpertisini bir daha hiç duyamayacak olanlardır.

‘Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu’nun yazarı Max Weber’in sözleriyle bitirelim o vakit: "Ruh yoksunu uzmanlar, yürek yoksunu hazcılar; bu hiçler, daha önce hiç ulaşılmamış bir uygarlık düzeyine ulaştıklarını zannederler."

MEHMET AKTAŞGİL

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Mehmet Aktaşgil - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Manşet Aydın Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Manşet Aydın hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Manşet Aydın editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Manşet Aydın değil haberi geçen ajanstır.



Aydin Markaları

Manşet Aydın, Aydin ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (256) 315 77 79
Reklam bilgi